Αθροιστική κεφαλαλγία

Η αθροιστική κεφαλαλγία προσβάλει έναν σε κάθε περίπου 1000 ανθρώπους και πρόκειται για εξαιρετικά επώδυνο πονοκέφαλο. Άνθρωποι που τον έχουν βιώσει λένε πως η ένταση του πόνου στην αθροιστική κεφαλαλγία είναι πολύ μεγάλη, δυνατότερη από οποιονδήποτε άλλο πόνο έχουν νιώσει, πραγματικά ανυπόφορη. Σε μια έρευνα με περισσότερους από 2000 συμμετέχοντες, η ένταση του πόνου της γέννας βαθμολογήθηκε κατά μέσο όρο με 7.1/10, του πόνου της ημικρανίας με 5.5/10, του πόνου του κωλικού του νεφρού με 6.6/10 και του πόνου της αθροιστικής κεφαλαλγίας 9.7/10.

Παρά το γεγονός ότι η αθροιστική κεφαλαλγία έχει χαρακτηριστική συμπτωματολογία, οι περισσότεροι άνθρωποι με αθροιστική κεφαλαλγία μπορεί να έχουν για πολλά χρόνια τη διάγνωση της ημικρανίας ή άλλων μορφών πονοκεφάλου, ακόμη και αν επανειλημμένα έχουν επισκεφτεί γιατρό.

Στα πλαίσια της ενημέρωσης για την αθροιστική κεφαλαλγία και με αφορμή την σχετική Παγκόσμια Ημέρα, η αθροιστική κεφαλαλγία συζητήθηκε στο "Υγεία Πάνω απ' 'Ολα" του ΑΝΤ1, με την Φωτεινή Γεωργίου. 

 

Συμπτωματολογία της αθροιστικής κεφαλαλγίας

Ο πόνος στην αθροιστική κεφαλαλγία χαρακτηριστικά εντοπίζεται πάντα στην μία πλευρά του κεφαλιού (συνήθως στην ίδια, σπάνια αλλάζει πλευρά), συνήθως πίσω από το μάτι και τον κρόταφο, αλλά μπορεί να επεκτείνεται προς το μέτωπο, το μάγουλο ή τον αυχένα. Συχνά μπορεί να συνοδεύεται από δάκρυα που τρέχουν από το μάτι μόνο στην πλευρά του πόνου, βούλωμα ή καταρροή στο ρουθούνι από την πλευρά του πόνου ή και κοκκίνισμα του ματιού ή πτώση του βλεφάρου από την ίδια πάντα πλευρά. Όταν ο πονοκέφαλος είναι αθροιστική κεφαλαλγία, χαρακτηριστικό είναι ότι ο άνθρωπος που την έχει νιώθει πολύ έντονο ως ανυπόφορο πόνο, που κάποιοι άνθρωποι περιγράφουν ότι αισθάνονται «σαν να πρόκειται να πεταχτεί το μάτι του έξω». Επίσης, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στην ημικρανία ή σε άλλους πονοκεφάλους που οι ασθενείς αναζητούν την κατάκλιση, ο ασθενής με αθροιστική κεφαλαλγία την ώρα της κρίσης πιθανότερα θα πηγαινοέρχεται νευρικά, μην μπορώντας να μείνει ακίνητος σε ένα σημείο. Μερικοί άνθρωποι με αθροιστική κεφαλαλγία επίσης αναφέρουν εμέτους ή ερυγές (ρεψίματα) πριν ή και κατά την διάρκεια της κρίσης.
Στην εικόνα, απεικονίζονται κάποια από τα τυπικά συμπτώματα της αθροιστικής κεφαλαλγίας.

Τυπικά συμπτώματα της αθροιστικής κεφαλαλγίας

Οι κρίσεις στην αθροιστική κεφαλαλγία έρχονται κατά περιόδους, που διάρκεια έχουν συνήθως μερικές εβδομάδες ως λίγους μήνες και στη συνέχεια χάνονται για μήνες ή και χρόνια, μέχρι να έρθει μία νέα περίοδος κρίσεων. Στην διάρκεια της περιόδου που η αθροιστική κεφαλαλγία είναι ενεργή, οι κρίσεις εμφανίζονται συνήθως με συχνότητα από μία ως τρεις ή τέσσερεις κρίσεις κάθε μέρα. Η διάρκεια των κρίσεων της αθροιστικής κεφαλαλγίας στους περισσότερους ασθενείς κυμαίνεται από 30 λεπτά ως 3 ώρες.  Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι πολλές φορές η κρίση εμφανίζεται ακριβώς την ίδια ώρα του 24ώρου, συχνά μέσα στον ύπνο, «σαν να έχει βάλει ξυπνητήρι». 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εξάρσεις της αθροιστικής κεφαλαλγίας διαρκούν πολύ, ακόμη και για χρόνια. Στις περιπτώσεις αυτές μιλάμε για τη χρόνια μορφή αθροιστικής κεφαλαλγίας, για την οποία περισσότερα στοιχεία αναφέρονται παρακάτω.

Φαρμακευτική θεραπεία της αθροιστικής κεφαλαλγίας

Η φαρμακευτική θεραπεία στην αθροιστική κεφαλαλγία περιλαμβάνει κυρίως την ειδική προφυλακτική αγωγή, με την οποία επιτυγχάνουμε καταστολή της εμφάνισης κρίσεων (σταματούν να εμφανίζονται εντελώς ή τουλάχιστον αραιώνει σημαντικά η εμφάνισή τους και γίνονται πιο ήπιες). Στις περιπτώσεις που παρά την προφυλακτική αγωγή κάποιες κρίσεις εξακολουθούν να εμφανίζονται, χορηγείται η καλούμενη συμπτωματική αγωγή. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι η θεραπεία ασθενών με αθροιστική κεφαλαλγία καλό είναι να γίνεται είτε από έμπειρο στο θέμα και ειδικό στις κεφαλαλγίες γιατρό, είτε σε κάποιο ειδικό Ιατρείο Κεφαλαλγίας.

Προφυλακτική αγωγή στην αθροιστική κεφαλαλγία. Τις περισσότερες φορές (δηλαδή με την εξαίρεση της χρόνιας αθροιστικής κεφαλαλγίας, για την οποία μπορείτε να ενημερωθείτε στη συνέχεια αυτού του κειμένου) η προφυλακτική χορηγείται για καθορισμένο  χρονικό διάστημα, αρχίζοντας με την έναρξη της περιόδου που εμφανίζονται οι κρίσεις και για όσο αναμένουμε ότι θα διαρκέσει η περίοδος των κρίσεων, και μετά διακόπτεται. Φάρμακα με καλό αποτέλεσμα στην προφυλακτική θεραπεία της αθροιστικής κεφαλαλγίας είναι τα κορτικοειδή (δηλαδή κορτιζόνη), η βεραπαμίλη και το λίθιο. Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ή δεν θέλουν να λάβουν κορτικοειδή, φοβούμενοι παρενέργειες. Θα πρέπει να τονιστεί ότι αν τα κορτικοειδή ληφθούν σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού (σε συγκεκριμένη δόση και για ορισμένο χρονικό διάστημα) δεν υπάρχει κανένα θέμα παρενεργειών. Τα κορτικοειδή χορηγούνται συνήθως για χρονικό διάστημα έως 40 ημέρες. Σε ανθρώπους που αναμένουμε ότι η περίοδος των κρίσεων θα διαρκέσει περισσότερο, χορηγείται και η βεραπαμίλη ή το λίθιο. Αν και για αυτά τα φάρμακα υπάρχει πολλές φορές η εντύπωση ότι μπορεί να έχουν σοβαρές παρενέργειες, εφόσον λαμβάνονται κάτω από ιατρική παρακολούθηση συνήθως δεν προκύπτει κανένα πρόβλημα.  

Μια άλλη προσέγγιση στη θεραπεία της αθροιστικής κεφαλαλγίας αποτελεί η διενέργεια αποκλεισμών (ονομαζόμενων και μπλοκ) περιφερικών νεύρων ή γαγγλίων. Η τεχνική συνίσταται στην χορήγηση, συνήθως επαναλαμβανόμενα, μικρής ποσότητας τοπικού αναισθητικού στα σημεία ορισμένων περιφερικών νεύρων, όπως το υπερκόγχιο και υπερτροχίλιο νεύρο (πάνω από το μάτι) ή τα ινιακά νεύρα (στην πίσω πλευρά του κεφαλιού). Μερικές φορές, μαζί με το τοπικό αναισθητικό, εφαρμόζεται μικρή ποσότητα κορτικοστεροειδούς. Η τεχνική αυτή συνήθως γίνεται παράλληλα με την φαρμακευτική προληπτική αγωγή και, κατά τη γνώμη του συγγραφέα, είναι κυρίως αποτελεσματική σε περιπτώσεις που ο πόνος εντοπίζεται κυρίως στα σημεία που γίνονται οι ενέσεις. Μια ακόμη πιο στοχευμένη μέθοδος είναι ο αποκλεισμός του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου, ενός νευρικού γαγγλίου που γνωρίζουμε πως έχει σημαντικό ρόλο στην αθροιστική κεφαλαλγία και βρίσκεται πίσω από τη μύτη. Τα παλαιότερα χρόνια, αυτό γινόταν με χρήση ενός μεγάλου σε μήκος βαμβακοφόρου στυλεού (ένα μακρύ ξυλάκι με βαμβάκι στην άκρη του). Το βαμβάκι εμποτιζόταν με το αναισθητικό και η προσπάθεια ήταν να φτάσει στο γάγγλιο, μέσα από το ρουθούνι, κάτι όχι τόσο ευχάριστο για τον ασθενή και συχνά όχι τόσο πετυχημένο. Στη σύγχρονη ιατρική, ο αποκλεισμός του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου γίνεται με χρήση ειδικών συσκευών μιας χρήσεως. Μία από αυτές, η Tx360™ που διατίθεται και στην Ελλάδα, έχει εύκαμπτο και με ειδική κλίση μικρής διαμέτρου πλαστικό καθετηράκι, ώστε η διαδικασία να κρατάει δευτερόλεπτα και να είναι πολύ καλά ανεκτή συνήθως (δείτε παρακάτω σχετικό βίντεο).

Με την προφυλακτική θεραπεία οι περισσότεροι άνθρωποι που πάσχουν από αθροιστική κεφαλαλγία θα δουν εντυπωσιακή βελτίωση ή δεν θα έχουν καθόλου κρίσεις, αποτέλεσμα που μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε λίγες ημέρες, αρκεί ο γιατρός να έχει την εμπειρία και τη γνώση να καθορίσει την καλύτερη θεραπεία για τον κάθε συγκεκριμένο ασθενή.

 

Συμπτωματική αγωγή στην αθροιστική κεφαλαλγία. Όπως προαναφέρθηκε, η συμπτωματική αγωγή χορηγείται για τον γρηγορότερο τερματισμό μίας κρίσης αθροιστικής κεφαλαλγίας που "ξέφυγε" από την προφυλακτική θεραπεία. Μερικές φορές, για τον γρήγορο τερματισμό μίας κρίσης μπορεί να χορηγηθεί οξυγόνο. Το οξυγόνο όμως δεν είναι πρακτική λύση, καθώς δεν είναι κάτι που κάποιος μπορεί να έχει ανά πάσα στιγμή μαζί του στη δουλειά ή στο ταξίδι (αν και για κάποιους ασθενείς με νυχτερινές συνήθως κρίσεις, μπορεί να συστηθεί να έχουν μία φιάλη στο σπίτι). Άλλες λύσεις που συχνά χρησιμοποιούμε είναι φάρμακα που δίδονται και στην ημικρανία, όπως η σουματριπτάνη σε μορφή αυτοχορηγούμενης ένεσης, η οποία έχει και την καλύτερη αποτελεσματικότητα. 

Χρόνια αθροιστική κεφαλαλγία

Μερικοί άνθρωποι με αθροιστική κεφαλαλγία έχουν τη χρόνια μορφή της. Σύμφωνα με ελληνικά δεδομένα, περίπου 20% όσων έχουν αθροιστική κεφαλαλγία έχουν αυτή τη μορφή. Αυτό με απλά λόγια σημαίνει ότι βρίσκονται μόνιμα ή σχεδόν μόνιμα σε περίοδο κρίσεων, έχοντας μία ή περισσότερες κρίσεις καθημερινά ή σχεδόν καθημερινά. Χρόνια μορφή μπορεί να ξεκινήσει εξαρχής ή να προκύψει από μια αρχικά επεισοδιακή μορφή.

Αν και η θεραπεία είναι δυσκολότερη, και στη χρόνια αθροιστική κεφαλαλγία μπορεί με την φαρμακευτική αγωγή να παρατηρηθεί βελτίωση ή και πλήρης ύφεση των κρίσεων. Η φαρμακευτική αγωγή της χρόνιας αθροιστικής κεφαλαλγίας γίνεται συνήθως με τη βεραπαμίλη ή το λίθιο, ενώ επίσης έχουν δοκιμαστεί με κάποια μικρότερη επιτυχία η τοπιραμάτη και η μελατονίνη. Και εδώ μπορεί να εφαρμοστεί η χορήγηση αναισθητικων φαρμάκων στο ινιακό νεύρο ή στο σφηνοϋπερώιο γάγγλιο. Πολλές φορές, στη θεραπεία της χρόνιας αθροιστικής κεφαλαλγίας, πέρα από την ανάγκη για σωστή διάγνωση, υπάρχει και πρόβλημα στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας. Η δοσολογία και ο συνδυασμός των φαρμάκων μπορεί να αποτελούν δύσκολο καθήκον, ακόμα και για έμπειρους νευρολόγους. 

Ωστόσο, κάθε άνθρωπος με αθροιστική κεφαλαλγία, ακόμη και με την δυσίατη χρόνια μορφή της, δικαιούται να μην πονάει και φαίνεται ότι σήμερα, στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Στο Ιατρείο Κεφαλαλγίας υπάρχει ιδιαίτερη ευαισθησία για ασθενείς με αθροιστική κεφαλαλγία και δίνεται η δυνατότητα άμεσου ραντεβού, χωρίς αναμονή, με σκοπό την έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης ανακουφιστικής θεραπείας.

 

Επιστημονικές έρευνες για την αθροιστική κεφαλαλγία στην Ελλάδα

Παρά το τεράστιο πρόβλημα που προκαλεί στους πάσχοντες, η αθροιστική κεφαλαλγία ως πρόσφατα δεν είχε μελετηθεί συστηματικά στην Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο του 2016, δημοσιεύτηκε από τον Δρ. Μ. Βικελή και τον Δρ. A. Rapoport στο ιατρικό περιοδικό Journal of Headache and Pain η πρώτη ελληνική συστηματική μελέτη για την αθροιστική κεφαλαλγία, η οποία περιλαμβάνει στοιχεία από 302 ασθενείς. Το άρθρο αυτό περιγράφει την κλινική εικόνα, αλλά και τις ατυπίες που μπορεί να υπάρξουν, αλλά και επισημαίνει τις διαγνωστικές και θεραπευτικές αστοχίες που συχνά συναντώνται στην ιατρική πράξη. Έτσι, φωτίζει μια πάθηση που για χρόνια ήταν στη σκιά και αναμένεται να βοηθήσει στην καλύτερη διάγνωση και αντιμετώπιση ασθενών με αθροιστική κεφαλαλγία από Έλληνες ιατρούς. Το πλήρες άρθρο είναι διαθέσιμο εδώ.

Γενετικές έρευνες για ανεύρεση γονιδίων που σχετίζονται με την αθροιστική κεφαλαλγία διεξάγονται από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά και το University College London, σε συνεργασία με το Ιατρείο Κεφαλαλγίας Γλυφάδας.

 

Η αθροιστική κεφαλαλγία σε ιατρικές ενημερωτικές εκπομπές

Παρακολουθήστε στο κανάλι μας στο Youtube ή δείτε παρακάτω περισσότερα βίντεο από ιατρικές εκπομπές που ασχολήθηκαν με την Αθροιστική Κεφαλαλγία.

Σκοπός του headaches.gr είναι η παροχή γνώσεων για τους πονοκεφάλους με τρόπο απλό και κατανοητό για όλους και όχι η παροχή εξειδικευμένων και δυσνόητων ιατρικών πληροφοριών.

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.