Τα μοναδικά επιστημονικά στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί από την Ελλάδα με θέμα την αθροιστική κεφαλαλγία, όσον αφορά την κλινική εικόνα, τα επιδημιολογικά στοιχεία αλλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες ασθενείς με αθροιστική κεφαλαλγία στη διάγνωση και αντιμετώπιση του προβλήματος τους, δημοσιεύτηκαν το 2017 στο Journal of Headache and Pain με τίτλο "Η αθροιστική κεφαλαλγία στην Ελλάδα- μια μελέτη κλινικής και επιδημιολογικής παρατήρησης σε 302 ασθενείς" (πρωτότυπος τίτλος: "Cluster headache in Greece: an observational clinical and demographic study of 302 patients"). 

Όπως αναφέρθηκε ήδη, πρόκειται για το πρώτο και μοναδικό ως τώρα άρθρο από την Ελλάδα με θέμα την αθροιστική κεφαλαλγία που δημοσιεύτηκε σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό. Για τον συγγραφέα, η συγκεκριμένη εργασία, την οποία συνέγραψα σε συνεργασία με τον κορυφαίο Αμερικανό Καθηγητή Δρ. Alan M. Rapoport, αποτελεί κάτι που σκεφτόμουν ήδη από τα χρόνια της ειδικότητας και μια προσπάθεια σχεδόν 10 ετών για τη συλλογή των δεδομένων. Στην προσπάθεια αυτή, ήθελα ειλικρινά να ευχαριστήσω τους εκατοντάδες ασθενείς με αθροιστική κεφαλαλγία που μπόρεσα να συναντήσω, να εξετάσω και -ελπίζω- να βοηθήσω.

74604654 10218575711518181 2131771635429015552 o
Η προσπάθεια αυτή οδήγησε σε μια δημοσίευση με στοιχεία αναλυτικά και πλήρη που κάλυψε -πιστεύω- τα κενά και τις λαθεμένες αντιλήψεις που υπήρχαν στο θέμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, όπως για παράδειγμα ότι η αθροιστική κεφαλαλγία δεν αφορά τις γυναίκες ή την παρωχημένη άποψη πως αφορά μόνο λίγες εκατοντάδες ασθενείς στη χώρα μας, με μια συχνότητα που τα παλαιά βιβλία ανέφεραν ως 1 στους 10.000 ανθρώπους και που στην πραγματικότητα είναι τουλάχιστον δεκαπλάσια.

Ορισμένα ενδιαφέροντα σημεία του άρθρου αυτού, όπως συνοψίζονται την περίληψη του, είναι τα εξής: 

1. Η αθροιστική κεφαλαλγία, παρά την διαδομένη αντίθετη άποψη, μπορεί να εμφανιστεί για πρώτη φορά σε παιδική ή και εφηβική ηλικία (η μικρότερη ηλικία έναρξης που καταγράφηκε ήταν τα 8 έτη). 

2. Οι περισσότεροι ασθενείς με αθροιστική κεφαλαλγία στην Ελλάδα παραμένουν με λαθεμένη διάγνωση ή χωρίς διάγνωση για πολλά χρόνια. Ο μέσος όρος, από την έναρξη της νόσου ως τη διάγνωση ήταν 7,2 χρόνια, ενώ το μεγαλύτερο διάστημα νόσου που καταγράφηκε χωρίς να έχει τεθεί η διάγνωση ήταν 45 χρόνια. Το 80% των ασθενών, είχαν επισκεφθεί κατά μέσο όρο 3,5 γιατρούς, πριν τεθεί η σωστή διάγνωση.

3. Ακόμη και σε περιπτώσεις ασθενών που είχαν φτάσει σε διάγνωση, η διεθνώς ενδεδειγμένη αγωγή είχε συστηθεί μόνο σε περίπου έναν στους τρεις. Δυστυχώς, μεταξύ των 302 ασθενών, σε 42 περιπτώσεις καταγράφηκε πως είχαν υποβληθεί σε επεμβάσεις (χειρουργικές σε μύτη, ιγμόρεια, διάφραγμα, αυχένα ή οδοντιατρικές) καθώς είχε θεωρηθεί πως η κεφαλαλγία τους οφειλόταν σε τέτοια προβλήματα. 

4. Παρά το ότι η εικόνα συνήθως είναι τυπική, δεν είναι σπάνιες κάποιες ατυπίες όπως η αλλαγή πλευράς του πόνου (12,6%), η εντόπιση της μέγιστης έντασης πόνου εκτός της "τυπικής" περιοχής (δηλαδή, μάτι, κρόταφος, μέτωπο) στο 10,2%, η ύπαρξη "ημικρανικών" συμπτώματων (ενόχληση από φως, ήχους, ναυτία έμετος) σε σημαντικό ποσοστό

5. Η αναλογία ασθενών με χρόνια αθροιστική κεφαλαλγία, της χειρότερης μορφής της νόσου, ήταν ένας στους πέντε, ενώ το ποσοστό των γυναικών ήταν 1 στους 3.5 ασθενείς.

Το πρωτότυπο άρθρο, πλήρες στοιχείων, είναι διαθέσιμο σε όλους -στα αγγλικά που είναι και η γλώσσα που γράφτηκε-, στο Ιατρικό Περιοδικό The Journal of Headache and Pain.

Μια και αρκετοί ασθενείς με ημικρανία έχουν θέσει σχετικά ερωτήματα, παραθέτουμε τα στοιχεία σχετικά με το τι ισχύει για ασθενείς με ημικρανία σε σχέση με την πανδημία του ιού SARS-CoV-2 που προκαλεί τη νόσο COVID-19.

  • Ασθενείς με ημικρανία δεν έχουν αυξημένες πιθανότητες να νοσήσουν με COVID-19. Αν νοσήσουν, δεν έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν επιπλοκές. Με άλλα λόγια, οι ασθενείς με ημικρανία δεν ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες για τη νόσο COVID-19, εκτός αν έχουν συνοδά νοσήματα, όπως για παράδειγμα  παθήσεις του αναπνευστικού ή του καρδιαγγειακού συστήματος. 93118262 3223543800990464 5741114528666484736 n
  • Σε περίπτωση νόσησης από Covid-19, ενδέχεται να εμφανιστούν κεφαλαλγίες, όπως άλλωστε και σε κάθε εμπύρετο λοίμωξη, αλλά ενδέχεται να επιδεινωθούν και οι κρίσεις ημικρανίας. Αν έχετε ημικρανία και παρουσιάσετε σημαντική έξαρση των κρίσεων ή αν εμφανίσετε νέου τύπου κεφαλαλγία, επικοινωνήστε με τον θεράποντα ιατρό σας, ειδικά αν έχετε και πυρετό
  • Παρά τα όσα ακούστηκαν, δεν υπάρχει ως τώρα καμία επιστημονική απόδειξη πως η χρήση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων επιδεινώνει την πορεία της νόσου COVID-19. Το ίδιο ισχύει για κάθε άλλη θεραπεία που μπορεί να λαμβάνει κανείς για την αντιμετώπιση κρίσεων ημικρανίας, αλλά και για τις προληπτικές θεραπείες. Η αρχική ανησυχία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organization- WHO) ανακλήθηκε, με βάση τα δεδομένα και δεν προτείνεται η αποφυγή ιβουπροφαίνης ή άλλων μην στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (δείτε σχετικά εδώ). Μπορείτε να συνεχίσετε να λαμβάνετε κανονικά την αναλγητική σας αγωγή, ενώ αν έχετε οποιονδήποτε προβληματισμό, επικοινωνήστε με τον θεράποντα ιατρό σας.
  • Με δεδομένη την έκταση της επιδημίας, καλό είναι να αποφύγει κανείς την επίσκεψη σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών για χορήγηση θεραπείας για κρίση ημικρανίας. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας και διασφαλίστε πως έχετε αρκετές και αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές για την αντιμετώπιση των κρίσεων ημικρανίας και κάνετε την κατάλληλη προληπτική αγωγή, αν απαιτείται.
  • Είναι σημαντικό να ακολουθείτε την καλύτερη δυνατόν θεραπεία για την ημικρανία σας. Διατηρήστε τακτική επαφή με τον θεράποντα ιατρό σας και συμβουλευτείτε τον για την θεραπεία σας. Σε καμία περίπτωση, μη διακόπτετε πρόωρα, μην αλλάζετε τη δόση, αλλά ούτε παρατείνετε την λαμβανόμενη αγωγή, χωρίς επικοινωνία με τον ιατρό σας. 152EE060 1A57 4BFF B909 49012F49D1B9
  • Λόγω της κατάστασης και του περιορισμού μετακινήσεων, προσπαθήστε να διατηρήσετε έναν καλό τρόπο ζωής και ένα τακτικό πρόγραμμα στην καθημερινότητα. Δώστε προσοχή στις ώρες ύπνου και στα γεύματα σας. Πίνετε αρκετό νερό, κάντε καθημερινά ήπια άσκηση εντός ή εκτός του σπιτιού σας. Φροντίστε να έχετε αρκετό απόθεμα από τη φαρμακευτική σας αγωγή.
  • Μην ξεχνάτε πως το stress, που αυτή την εποχή είναι αναμενόμενο να είναι αυξημένο, είναι παράγοντας που μπορεί να επιδεινώσει τις κρίσεις ημικρανίας. Ενημερωθείτε υπεύθυνα και χωρίς πανικό για την πανδημία COVID-19, όπως για παράδειγμα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO)
  • Με δεδομένες τις συνθήκες, προτιμήστε την επικοινωνία με τον ιατρό μέσω βιντεοκλήσης, αντί για φυσικό ραντεβού. Αυτό ισχύει για όλες τις επανεξετάσεις, αν δεν περιλαμβάνουν κάποια θεραπεία που απαιτεί φυσική παρουσία (για παράδειγμα, χορήγηση Botox ή Block περιφερικών νεύρων). Σε περίπτωση ανάγκης για αρχικό ραντεβού, εφόσον η κατάσταση της ημικρανίας σας το απαιτεί, επικοινωνήστε αρχικά με τον ιατρό και διερευνήστε αν είναι εφικτό να γίνει με βιντεοκλήση. Αν τελικά απαιτηθεί, λόγω της περίπτωσης, να γίνει με φυσική παρουσία, λάβετε όλες τις απαραίτητες προφυλάξεις. Βεβαιωθείτε πως τις τηρεί και το ιατρείο που θα επισκεφθείτε.

 

Βιβλιογραφικές πηγές και πηγές των εικόνων:
Migraine Care in the Era of COVID-19: Clinical Pearls and Plea to Insurers.
https://americanmigrainefoundation.org/


Προσαρμογή: Δρ. Μιχάλης Βικελής, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος, 10 Απριλίου 2020.

Το εκπαιδευτικό φθινοπωρικό σχολείο της European Academy of Neurology έγινε για το 2019 στην Ελλάδα και το παρακολούθησαν 60 νέοι νευρολόγοι, προερχόμενοι από 23 χώρες της Ευρώπης- και όχι μόνο.

Η εκπαιδευτική διαδικασία ήταν άψογη, σχεδιασμένη να προσελκύει την ενεργό συμμετοχή. Η τρίτη ημέρα του σχολείου ήταν εξ' ολοκλήρου αφιερωμένη στις κεφαλαλγίες, κάτι που δείχνει πως το θέμα αυτό θεωρείται πλέον διεθνώς από τα πιο σημαντικά νευρολογικά θέματα.

Την ημέρα αυτή, παρουσιάστηκαν, μεταξύ άλλων, τα θέματα "Headache as an emergency" (Επείγουσες κεφαλαλγίες) και "The journey of headache patients" (Το ταξίδι των ασθενών με κεφαλαλγία). Στην διάλεξη αυτή συμμετείχε και ο κ. Κωνσταντίνος Μπίλιας, Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος.

ΕΑΝ 2019 2EAN 2019 1

Στο κάτω τμήμα της αριστερής φωτογραφίες, οι ομιλητές σε θέματα κεφαλαλγίας. Από αριστερά προς τα δεξιά, Δρ. Μιχάλης Βικελής από Αθήνα, καθηγητής Stefan Evers από Münster Γερμανίας και καθηγήτρια Patricia Pozo-Rosich από Βαρκελώνη Ισπανίας. Στο άνω μέρος της δεξιάς φωτογραφίας, Δρ. Μ. Βικελής και κ. Κωνσταντίνος Μπίλιας στη διάλεξη τους. 

Πολλά συγχαρητήρια στην Δρ. Μαρία Σταμέλου, Καθηγήτρια Νευρολογίας με εξειδίκευση στις εξωπυραμιδικές παθήσεις και Co-Chair της Ethics and Quality Task Force της European Aademy of Neurology, που ήταν η διοργανώτρια της εκπαιδευτικής αυτής δραστηριότητας.

Πολλοί άνθρωποι με ημικρανία θεωρούν πως δεν υπάρχει λύση στο πρόβλημα τους. «Έμαθα να ζω με την ημικρανία», σχολιάζουν συχνά ημικρανικοί. Αυτό όμως δεν είναι σωστό. Σαφώς και δεν υπάρχουν ριζικές λύσεις, που να εξαλείφουν την ημικρανία, αλλά υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ανακούφιση, με ουσιαστική αντιμετώπιση των κρίσεων, αλλά και μείωση της συχνότητας, διάρκειας και έντασης τους. Υπό αυτή την έννοια, η ιατρική επιστήμη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ημικρανικών ανθρώπων.